Najczęściej pierwszym zetknięciem się ze stłuszczeniem wątroby, jest przeczytany opis wyniku USG jamy brzusznej, w którym można znaleźć enigmatyczny zapis o treści: „wątroba o podwyższonej echogeniczności/ wątroba hiperechogeniczna„. Wówczas, w głowie badanego rodzi się pytanie: Czy to jest groźne?

I tak, i nie. Groźne, jeśli zamierza zostawić wątrobę z „jej” problemem samą i wynikiem się nie przejmować, z nastawieniem „przecież doktor da leki”. Mniej groźne – w sytuacji, w której dochodzi do wniosku, że to w końcu jego/jej wątroba i zrobi, co trzeba aby ją „odtłuścić”.

Tylko jak to zrobić i czy to w ogóle możliwe?

1. Co to jest niealkoholowe stłuszczenie wątroby?

Jest to choroba (non-alcoholic fatty liver disease NAFLD), w której w środku komórek wątrobowych (hepatocytów) nadmiernie gromadzą się kwasy tłuszczowe i trójglicerydy. Dlaczego tak się dzieje?

Otóż zaburzeniu ulega równowaga pomiędzy napływem tych składników do hepatocytów i ich wytwarzaniem (dużo), a ich uwalnianiem do krwi w formie lipoprotein VLDL (mniej, niż by wypadało). Niczym w „Było sobie życie” kolejka do załapania się na wagonik VLDL rośnie, tworząc zastój w komórkach. O stłuszczeniu mówimy wtedy, kiedy minimum 5% komórek napakowana jest tłuszczami.

Wątroba o podwyższonej echogeniczności w USG (wątroba hiperechogeniczna)

Stłuszczenie wątroby w USG. Wątroba o podwyższonej echogeniczności. Wątroba hiperechogeniczna. Podwyższona echogeniczność wątroby. Wątroba o wzmożonej echogeniczności.
Stłuszczenie wątroby – objawy w badaniu USG. Wątroba o podwyższonej echogeniczności, czyli jaśniejsza niż sąsiednia prawa nerka.
Hellerhoff, CC BY-SA 3.0
Prawidłowa wątroba w USG jest podobna do nerki, w przeciwieństwie do wątroby o podwyższonej echogeniczności, która jest jaśniejsza.
Prawidłowa wątroba. Echogeniczność (kolor) wątroby i nerki są podobne.

2. Czy stłuszczenie wątroby boli, czyli co z objawami?

Objawów zazwyczaj nie ma. Jeśli już, to wynikają one z chorób współistniejących (np. cukrzyca). Nawet zaawansowane stłuszczenie ze stanem zapalnym i włóknieniem z reguły nie daje symptomów.

Sprawdź także: Czy zauważyłeś na skórze te objawy insulinooporności?

3. Jakie są powody stłuszczenia wątroby?

Fruktoza i glukoza

Jak pokazują badania1, jedną z kluczowych przyczyn stłuszczenia jest obecność fruktozy w diecie.

Cukier ten, przy udziale kwasu moczowego, zmienia metabolizm tłuszczów m.in. na ich jednoczesną: nadprodukcję w hepatocytach i hamowanie rozkładu2.

To tak jakby chochlik wpadł do łazienki, aby odkręcić na full wszystkie kurki z wodą, a następnie zatkał wszystkie odpływy.

Z takiej sytuacji nie wyjdziesz suchą stopą.

Słodkie napoje zawierające fruktozę powodującą stłuszczenie wątroby. Jeden z pierwszych objawów to wątroba o podwyższonej echogeniczności/podwyższona echogeniczność wątroby/wątroba hiperechogeniczna.
Fruktoza zawarta w cukrze stołowym czy syropie glukozowo-fruktozowym jest jedną z głównych przyczyn gromadzenia się tłuszczów w wątrobie. Jej podstawowym źródłem w diecie są słodkie napoje.

W czym obecna jest fruktoza?

Fruktoza jest obecna w owocach i miodzie oraz powstaje z glukozy w naszych komórkach. Ale jest także głównym składnikiem dwóch najczęściej stosowanych substancji słodzących:

  • sacharozy (fruktoza + glukoza), czyli cukru stołowego
  • syropu kukurydzianego o wysokiej zawartości fruktozy (HFCS), inaczej syropu glukozowo-fruktozowego (otrzymywanego też ze skrobii)

Jak pokazały badania na myszach3, karmienie wysokotłuszczową dietą z nielimitowanym dostępem do picia z glukozą i fruktozą, wywołuje stłuszczenie wątroby po 8-24 tyg. Następnie ulega ono progresji do zapalenia tego narządu, prowadzącego u 89% zwierzątek do rozwoju raka wątrobowokomórkowego po 32-52 tygodniach.

Połączenie diety wysokotłuszczowej z wysokowęglowodanową nasila efekt uszkodzenia wątroby4, podobnie jak wtórne zaburzenia mikrobioty jelitowej wywołane fruktozą5.

Różne owoce leżące na niebieskim tle
Zdjęcie: Olga Drach

Co ciekawe, wydaje się że spożywanie owoców zawierających fruktozę nie powoduje stłuszczenia wątroby6. Najprawdopodobniej ze względu na mniejszą ilość tego cukru oraz zawarte w nich przeciwutleniacze, które działają ochronnie (flawonole, epikatechina, wit. C).

Tłuszcze trans

Tłuszcze trans powstają w trakcie przemysłowego „utwardzania” olejów roślinnych do formy półstałej lub stałej – wszelkiej maści margaryn i innych paskudztw wykorzystywanych do masowej produkcji wypieków i smażenia na głębokim oleju w barach i innych fast foodach.

Frytki, czipsy, rogaliki, pączki, ciastka, panierki różnych rodzajów i wiele, wiele innych – z tym wszystkim tłuszcze trans trafiają do naszych brzuchów.

W nieco mniejszych ilościach serwujemy je sobie smażąc na olejach roślinnych.

Stłuszczenie wątroby powodują też tłuszcze trans obecne w wypiekach i fast foodach. Jeden z pierwszych objawów to wątroba o podwyższonej echogeniczności/podwyższona echogeniczność wątroby/wątroba hiperechogeniczna.
Do stłuszczenia wątroby przyczyniają się tłuszcze trans obecne w wypiekach oraz produktach typu fast food.

Badania gryzoni7 oraz ludzi8 pokazują, że tłuszcze trans:

  • zwiększają oporność na insulinę
  • podnoszą poziom enzymów wątrobowych
  • działają prozapalnie, powodują stres oksydacyjny
  • obniżają „dobry” cholesterol HDL i podnoszą „zły” LDL
  • stymulują odkładanie tłuszczów w wątrobie

Wszystkie te mechanizmy leżą u podłoża rozwoju stłuszczenia wątroby – i wszystkich innych chorób metabolicznych również.

Sprawdź także: Czym grozi wysoki poziom insuliny?

Helicobacter pylori domowe sposoby przepisy

Dołącz do czytelników newslettera i odbierz mini e-book z przepisami na Napoje wspomagające leczenie Helicobacter pylori, ze składnikami o udowodnionym naukowo zwalczaniu bakterii.

Siedzący tryb życia

Brak aktywności fizycznej (definiowany m.in. jako liczba kroków <5000 na dobę), powoduje tak naprawdę podobne efekty, co tłuszcze trans, choć w całkiem innych mechanizmach.

Pies na krześle

Choroby metaboliczne

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby zazwyczaj występuje z innymi chorobami metabolicznymi, co wskazuje na ich wspólne przyczyny oraz wzajemne zaostrzanie się tych patologii. Po wejściu w ten krąg zależności – coraz trudniej się z niego wydostać. Bierzemy tu pod uwagę:

Sprawdź również: Jak odtłuścić wątrobę?

Alkohol

Do tego, że alkohol szkodzi wątrobie, chyba nie muszę Cię przekonywać? 😉


Przepis: człowiek + napoje z cukrem + dieta wysokotłuszczowa

Domowy przepis na stłuszczenie wątroby:

1. weź człowieka z odpowiednimi genami

2. podawaj mu jak najczęściej słodkie napoje (w tym piwo)

3. dołącz dietę bogatą w tłuszcze (zwłaszcza trans) i węglowodany

4. daj mu smartfona, seriale i siedzącą pracę…

Czary mary i voila!

Efekt murowany.


4. Czym grozi niealkoholowe stłuszczenie wątroby? Powikłania

Gdyby łazienka z powyższego przykładu była żywą istotą, to fakt ulegania zalaniu na pewno wywołał by u niej stres i próbowałaby sobie z nadmiarem wody poradzić.

A tym właśnie są nasze komórki wątrobowe, żywymi istotami, czy raczej elementami żywych istot, które mają zdolność do samoregulacji, w odpowiedzi na pojawiający się czynnik stresowy.

Niestety, ich reakcja na zalanie tłuszczem jest przyczyną pojawiania się powikłań stłuszczenia, których kolejność zobaczysz na poniższej grafice:

Grafika przedstawiająca etapy i powikłania stłuszczenia wątroby oraz czynniki je wywołujące.
Etapy i powikłania stłuszczeniowej choroby wątroby oraz czynniki ją wywołujące.

Początkowo mamy do czynienia z prostym stłuszczeniem wątroby, czyli:

NAFLD – niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby

To ta sytuacja, w której woda powoli zalewa opisaną wyżej łazienkę, a właściwie co raz więcej łazienek w bloku, ale sytuacja nie wydaje się jeszcze krytyczna. Usunięcie chochlików – winowajców, zakręcenie kurków i odetkanie odpływów jest jak najbardziej możliwe i na miejscu. Jeśli jednak do tego nie dojdzie, to mamy:

NASH – stłuszczeniowe zapalenie wątroby

Wiele łazienek zostało doszczętnie zalanych, a ratownicy próbują dostać się do środka. Niestety jedyne co potrafią, to niszczyć ich ściany od zewnątrz powodując coraz więcej uszkodzeń i zostawiając gruz.

W tym momencie pozbywając się chochlików oraz odbudowując pomieszczenia – możesz doprowadzić swoją wątrobę do ładu.

Na tym etapie w nabitych tłuszczami, zestresowanych komórkach zaczyna rozwijać się stan zapalny, który jeśli nie ustanie, będzie prowadził do stopniowego włóknienia hepatocytów.

Uszkodzenie komórek może być widoczne w wynikach badań laboratoryjnych, jako podwyższone enzymy wątrobowe AspAt i AlAt.

Co pocieszające – nawet zaawansowane włóknienie może ustąpić w razie podjęcia leczenia. Jednym ze skutecznych narzędzi terapeutycznych jest Terapeutyczne ograniczanie węglowodanów.

Rozpadający się budynek
Stłuszczenie wątroby – objawy w badaniach laboratoryjnych to głównie podwyższone enzymy wątrobowe.
Zdjęcie: Mika Baumeister

Stłuszczenie wątroby a marskość i rak wątrobowokomórkowy (HCC)

U części osób długotrwała demolka doprowadza do całkowitego zniszczenia budynku z brakiem możliwości jego odbudowy. Jeśli na tle przewlekłego włóknienia rozwinie się „blizna”, czyli marskość wątroby, to tracimy możliwość wyleczenia narządu. Dodatkowo, jednym z powikłań bywa rozwój nowotworu wątroby.

Miażdżyca i choroby naczyniopochodne

Jednak najgroźniejsze powikłania zazębiają się z powikłaniami innych chorób metabolicznych i skutkują windowaniem do nieba ryzyka sercowo-naczyniowego, czyli po ludzku – przyczyniają się do zawałów, udarów, nadciśnienia i innych miażdżycopochodnych plag naszych czasów.


Do pewnego momentu stłuszczenie wątroby jest odwracalne i całkowicie wyleczalne.

Nie przegap go!


5. Jak rozpoznać stłuszczenie wątroby?

To zależy od tego, na ile choroba rozhulała się w Twoim brzuchu.

Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej, w którym widoczny będzie wspomniany wcześniej obraz wątroby o podwyższonej echogeniczności. Jednak obraz ten widoczny jest w USG dopiero w chwili, kiedy minimum 20% komórek wątroby uległo stłuszczeniu – czyli szału nie ma. Ale to i tak najlepsze badanie na pierwszy rzut.

Nieco lepszą diagnostykę zapewnia TK jamy brzusznej, chociaż też ciężko o ocenę wczesnych stadiów stłuszczenia. Na dodatek funduje dużą dawkę promieniowania (tyle, co 500-1000 zdjęć rtg płuc).

Co wywołuje niealkoholowe stłuszczenie wątroby? M.in. słodycze
Tych „frykasów” lepiej unikać, jeśli chcesz uniknąć chorób metabolicznych, w tym stłuszczenia wątroby.
Zdjęcie: Denny Müller

Najdokładniejszą ocenę stłuszczenia wątroby umożliwia nam MR jamy brzusznej. Ze względu na wysoką cenę nie nadaje się on na badanie przesiewowe. Nie mniej, jeśli chcesz mieć największą pewność, co do obrazu swojej wątroby, a koszt nie gra większej roli – najlepiej zdecyduj się właśnie na rezonans magnetyczny.

W dokładnej diagnostyce na późniejszych etapach zaawansowania konieczna może być biopsja wątroby.

Jak zatem skutecznie wyleczyć i cofnąć stłuszczenie wątroby?

Dowiesz się z wpisu o 4 skutecznych sposobach leczenia stłuszczenia wątroby. 😉

Stłuszczenie wątroby słodkie napoje
Zdjęcie: Jordan Crawford

Masz jakieś doświadczenia ze stłuszczeniem wątroby? Napisz w komentarzu! 🙂

Data wpisu: 27.06.2023 r.


Pamiętaj proszę, że artykuł ma charakter wyłącznie informacyjno-edukacyjny. Nie zastąpi osobistej konsultacji z zaufanym lekarzem.